مبانی نظری و سوابق پژوهش

مقدمه

این فصل حاوی بررسی ادبیات موجود ‌در مورد آنچه پیرامون موضوع تحقیق وجود دارد، می‌باشد. از آنجا که اساس هر تحقیق علمی بر فراهم سازی هر گونه آگاهی در حوزه موضوع تحقیق استوار است، سعی شده است تا برای درک و احاطه کامل بر موضوع تحقیق، به توضیح و تشریح مفاهیم و متغیرهای استفاده شده در تحقیق پرداخته شود. ‌بنابرین‏ در این فصل به مفاهیم بورس و کیفیت حسابرسی خصوصیات جزیی آن، موقعیت حسابرس، و تاثیر آن برکیفیت حسابرسی به تفصیل پرداخته شده است. برای نیل به نتیجه دلخواه و مطلوب در هر تحقیق، مطالعه و بررسی مطالعات انجام شده توسط دیگران در راستای موضوع تحقیق امری غیر قابل اجتناب است.هر تحقیق زمانی ارزشمند است که بتوان در پرتو دستاوردها و نتایج آن، راه جدیدی را شناسایی کرد، لذا برای پرهیز از تکرار کارهای انجام شده و همچنین استفاده از نتایج تحقیقات مشابه، پایان نامه­ ها و تحقیقات انجام شده در رابطه با موضوع تحقیق مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین این فصل به بازنگری منابع اطلاعاتی موجود و واکاوی زمینه‌های مرتبط با آن می پردازد.

بورس اوراق بهادار

بورس اوراق بهادار یک نوع بازار معاملات است که اوراق بهادار پذیرفته شده در آن تحت ضوابط خاصی مورد معامله قرار می گیرند. بورس اوراق بهادار دارای مکان فیزیکی خاصی است که سفارشات خرید و فروش مردم از نقاط مختلف کشور و یا دنیا به آن محل ارسال می شود. تمرکز تعداد زیاد سفارشات در یک محل باعث می‌گردد که سفارشات به سرعت و به بهترین قیمت ممکنه انجام شود.

1. 1. از دیدگاه اقتصادی، نقش بورس اوراق بهادار از چهار بعد قابل تأمل است:

الف: جمع‌ آوری سرمایه های جزیی و پراکنده و یک کاسه کردن آن ها در جهت تجهیز منابع مالی شرکت‌ها

انتشار سهام و فروش اوراق قرضه یکی از مطمئن‌ترین راه های جمع‌ آوری وجوه لازم برای سرمایه‌گذاری است. واحدهای تولیدی و تجاری به عوض استقراض از نظام بانکی می‌توانند تحت ضوابطی از طریق انتشار سهام یا فروش اوراق قرضه در بورس نیازهای مالی خود را تأمین کنند. در گذشته ایجاد واحدهای کوچک با تأمین سرمایه از سوی یک شخص یا یک خانواده میسر بود. در حالی که امروزه دیگر تأسیس واحدهای بزرگ تولیدی و تجاری چنان سرمایه انبوهی را می‌طلبد که از توان مالی یک فرد یا خانواده خارج است.

بورس مکانی است که این واحدها با انتشار سهام قادر هستند سرمایه های پراکنده را جمع‌ آوری کرده و در پروژه های بزرگ سرمایه‌گذاری نمایند.

ب: توزیع عادلانه درآمد و ایجاد احساس مشارکت

با تقسیم مالکیت‌های بزرگ از طریق فروش سهام آن ها در بورس اوراق بهادار از دید اقتصاد کلان به هدف‌های توزیع عادلانه‌تر درآمد و نیز احساس مشارکت در عموم افراد جامعه در فعالیت‌های تولیدی و تجاری کمک زیادی می‌کند. حتی چنانچه امکان تأمین منابع سرمایه‌گذاری‌های بزرگ با استقراض بانکی میسر شود. مع‌هذا انتشار و فروش سهام به عموم به منظور تأمین منابع مالی مرجح است. بسیاری از جامعه‌شناسان توزیع مالکیت را بین عموم طبقات به لحاظ اجتماعی مفید می‌دانند. امری که از دوقطبی شدن جامعه جلوگیری می‌کند و ناآرامی‌های اجتماعی را تخفیف می‌دهد.

ج: ایجاد یک بازار رقابتی کامل

که در آن تعداد زیادی خریدار و فروشنده به نحوی عادلانه تحت مکانیزم بازار یعنی عرضه و تقاضا به فعالیت می‌پردازند و هر کس می‌تواند آزادانه اوراق بهادار را خریداری و یا به فروش برساند. ضمناً شرکت‌های بورسی ملزم هستند اطلاعات مالی و گزارش‌های مربوط به اتفاقات مهم و سرمایه‌گذاری‌ها و کلاً هر اطلاعاتی که روی قیمت سهام اثرگذار است و محرمانه نباشد را به صورت سه‌ماهه، شش‌ماهه، نه ماهه و سالیانه به بورس ارسال نموده و بورس پس از بررسی، آن ها را منتشر می‌کند.

د: تخصیص مطلوب منابع

وجود فضای یک بازار کامل در بورس اوراق بهادار , تخصیص مطلوب منابع را میسر می‌سازد. بورس اوراق بهادار با تعیین بهای رقابتی سهام به عنوان ابزار انتظامی اقتصاد، مدیران غیر کارا و ضعیف را تنبیه و مدیران مبتکر و قدرتمند را تشویق می‌کند. یک شرکت زیان‌ده نمی‌تواند از طریق بورس به تأمین نیازهای مالی خود اقدام نماید (اطلاع رسانی بورس منطقه ای اصفهان, ۱۳۸۷).

سایر وظایف بورس :

بورس علاوه بر وظائف قبلی دارای یک سری وظائف دیگر است که عبارتند از :

۱- انتشار گزارشات دقیق ‌در مورد میزان وقیمت فروش سهام مختلف به طور روزانه و در جراید کثیرالانتشار.

۲- بورس، شرکت های پذیرفته شده را مجبور به انتشار اطلاعات وسیعی ‌در مورد وضعیت مالی، عملیاتی و سرمایه گذاری می‌کند.طبق مقررات شرکت هامجبور هستندکه گزارشات سالانه ‌و میان دوره ای راطبق فرم های خاصی تهیه و به بورس ارسال دارند. همچنین شرکت ها موظف هستند که بورس را در جریان تحولات مهمی که در شرکت اتفاق می افتد قرار می‌دهند.

۳- بورس مقررات خاصی را جهت حفظ منافع عموم و جلوگیری از سوء استفاده های احتمالی توسط کارگزاران بورس، معامله گران و بازارسازان، مدیران وسهامداران عمده شرکت ها وضع می کند (کیانی, ۱۳۷۷).

بورس اوراق بهادار تهران

۲-۲-۴ اهمیت جریان های نقد آزاد

یکی از گزارش‌های مالی که در اختیار سرمایه‌گذاران قرار می‌گیرد، صورت جریان نقدی است. صورت جریان نقدی ابزار انتقال اطلاعات برای ارزیابی توان بازپرداخت بدهی، نقدینگی و انعطاف پذیری مالی است. وجه نقد از منابع مهم و حیاتی در هر واحد سودآوری است و ایجاد توازن وجه نقد در دسترس و نیازهای نقدی، مهمترین عامل سلامت هر واحد سودآور است. وجه نقد از طریق عملیات عادی و سایر منابع تأمین مالی به واحد سودآور وارد می‌شود و برای اجرای عملیات، پرداخت سود، بازپرداخت بدهی‌ها وگسترش واحد سودآوری به مصرف می‌رسد. روند ورود و خروج وجه نقد در هر واحد سودآور بازتاب تصمیم‌گیری‌های مدیریت ‌در مورد برنامه های کوتاه مدت و بلندمدت عملیاتی و طرحهای سزمایه‌گذاری و تأمین مالی است. در صورت جریان وجوه نقد معمولا وجوه نقد حاصل از فعالیت‌های عملیاتی بیانگر توانایی شرکت برای ایجاد جریان‌های نقدی است. (جنسن، ۱۹۸۶)

با این وجود بسیاری از تحلیلگران مالی معتقدند وجوه نقد حاصل از فعالیت‌های عملیاتی وجوهی است که نه تنها باید در دارایی‌های ثابت جدیدی سرمایه‌گذاری شده تا شرکت بتواند سطح جاری فعالیت‌های خود را حفظ نماید بلکه بخشی از این وجوه باید به منظور رضایت سهام‌داران تحت عنوان سود سهام و یا بازخرید آن بین آن ها توزیع شود. لذا وجوه نقد حاصل از فعالیت‌های عملیاتی به تنهایی نمی‌تواند به عنوان توانایی واحد تجاری برای ایجاد جریان‌های نقدی تلقی گردد. جریان نقد عملیاتی، وجه نقد ایجاد شده در نتیجه عملیات شرکت است که معمولا با کسر شدن همه هزینه های عملیاتی از درآمدها به دست می‌آید. از این رو لازم است به منظور ارزیابی توانایی واحد تجاری در کنار وجوه نقد حاصل از فعالیت‌های عملیاتی جریان نقد آزاد آن نیز محاسبه و مورد ارزیابی قرار گیرد. مفهوم مهمی که در صورت جریان وجوه نقد وجود دارد، جریان نقد آزاد است که معیاری برای اندازه‌گیری عملکرد شرکت‌ها می‌باشد که بر روی قیمت بازار سهام شرکت نیز می‌تواند اثر داشته باشد. (جنسن، ۱۹۸۶؛ جاگی و گول، ۲۰۰۰؛ چانگ و دیگران، ۲۰۰۵؛ مهرانی و باقری، ۱۳۸۸)

همچنین باید توجه داشت که معیارهای حسابداری قدیمی از قبیل سود هر سهم و بازده دارایی‌ها به تنهایی نمی‌توانند بیانگر عملکرد واحد تجاری باشند بلکه این معیارها باید در کنار معیارهایی از قبیل جریان‌های نقد آزاد واحد تجاری به کار برده شوند چرا که کتمان و دستکاری جریان نقد آزاد بسیار دشوار بوده در حالی که سود مکررا توسط مدیران واحد‌های تجاری دستکاری می‌گردد (جنسن، ۱۹۸۶؛ جاگی و گول، ۲۰۰۰؛ چانگ و دیگران، ۲۰۰۵؛ مهرانی و باقری، ۱۳۸۸). از جمله مهمترین مواردی که بر سیاست‌های تأمین مالی تأثیر دارد، می‌توان به جریان‌های نقد آزاد اشاره کرد زیرا جریان‌های ورود و خروج وجه نقد یک واحد تجاری جزء اساسی‌ترین رویدادهایی است که شالوده‌ی بسیاری از تصمیم‌گیری‌ها و قضاوت‌های سرمایه‌گذاران و اعتبار دهندگان درباره‌ آن واحد می‌باشد. درتئوری جریان نقد آزاد از وجه مازاد به ‌عنوان معیار ارزیابی قدرت بازپرداخت بدهی یاد شده است زیرا پرداخت بدهی در سررسید به وجوهی بستگی دارد که به صورت مازاد نگهداری می‌شوند. از آنجا که بستانکاران و اعتبار دهندگان هر شرکتی انتظار دارند که مطالباتشان در سررسید تعیین شده باز‌پرداخت شوند، لذا جهت سرمایه‌گذاری و اعتباردهی به شرکت‌هایی که جریان نقد آزاد بالایی دارند علاقه وتمایل بیشتری از خود نشان می‌دهند. جریان نقد آزاد، مبلغ نقد در اختیار شرکت است که می‌تواند برای انجام سرمایه‌گذاری‌های مورد نظر، پرداخت سود سهام، بازپرداخت بدهی یا برای افزایش نقدینگی مورد استفاده قرار بگیرد. (مهام و دیگران، ۱۳۸۷)

جریان نقد آزاد از این حیث دارای اهمیت است که به مدیران اجازه می‌دهد تا فرصت‌هایی را جستجو کنند که ارزش سهام شرکت را افزایش می‌دهد. بدون در اختیار داشتن وجه نقد، کاهش بدهی‌ها، توسعه محصولات جدید، انجام تحصیل‌های تجاری وپرداخت سود‌های نقدی به سهام‌داران امکان‌پذیر نیست. از طرف دیگر، وجه نقد باید در سطحی نگهداری شود که بین هزینه نگهداری وجه نقد و هزینه وجه نقد ناکافی تعادل برقرارشود. مقدار مثبت جریان نقد آزاد برای شرکت نشان می‌دهد که شرکت پس از پرداخت هزینه ها و سرمایه‌گذاری‌ها دارای وجه نقد مازاد است. از طرف دیگر، مقدار منفی نشان می‌دهد که شرکت درآمد کافی به منظور پوشش هزینه ها و فعالیت‌های سرمایه‌گذاری‌هایش ایجاد نکرده است. به همین دلیل، سرمایه‌گذاران باید در ارزیابی دلایل این رویداد کاوش‌های عمیق‌تری به عمل آورند. این امر می‌تواند علامتی از مشکلات حاد شرکت مورد رسیدگی باشد. (مسعود ‌غلام زاده لداری، ۱۳۹۰)

۲-۲-۵ کاربرد جریان های نقد آزاد

جریان‌های نقد آزاد می‌تواند در ارزیابی سلامت مالی یک شرکت مفید باشد، چرا که تمام مفروضات حسابداری موجود در ساختار سود را کنار می‌گذارد. از نظر سهام‌داران واحد تجاری جریان‌های نقد آزاد می‌تواند به عنوان معیاری به منظور ایجاد ارزش برای آنان تلقی شود زیرا از واحد‌های تجاری که جریان‌های نقد آزاد مثبت بالایی داشته باشند، انتظار می‌رود که با سرمایه‌گذاری وجوه مذکور در طرحهای سرمایه‌گذاری جدید بتواند برای سهام‌داران خود ایجاد ارزش نماید (جنسن، ۱۹۸۶). همچنین جریان‌های نقد آزاد می‌تواند به عنوان معیاری برای ارزیابی عملکرد مدیران باشد. با توجه باینکه سود خالص توسط مدیران واحد تجاری عموما مدیریت می‌شود، نمی‌تواند معیار مناسبی برای ارزیابی واحد تجاری قلمداد شود اما با توجه به اینکه دستکاری جریان‌های نقد آزاد امری دشوار است می‌تواند معیار مناسبی برای ارزیابی عملکرد باشد.

البته باید توجه داشت که جریان‌های نقد آزاد کم یا منفی لزوماً نشانگر عملکرد ضعیف واحد تجاری نمی‌باشد. زیرا واحد‌های تجاری در حال رشد به دلیل سرمایه‌گذاری زیاد، معمولا از وجه نقد آزاد پایینی برخوردار هستند که این امر در شرکت‌های پویا امری طبیعی است و به تنهایی نمی‌تواند نشانگر وضعیت نامطلوب واحد تجاری باشد. در صورتی‌که این سرمایه‌گذاری‌ها بازده بالایی داشته باشد می‌تواند در بلندمدت نتایج مطلوبی همراه داشته باشد. در حالی که شرکت‌هایی که از نظر رشد در حال نزول می‌باشند ممکن است به دلیل عدم سرمایه‌گذاری دارای وجه نقد بالایی باشند (یودیانتی، ۲۰۰۸، مرادزاده و دیگران، ۱۳۸۸). جریان‌های نقد آزاد از دیدگاه مدیران واحد تجاری می‌تواند کاربردهای مهمی در تقسیمات نقدی سود، بازخرید سهام، بازپرداخت بدهی‌ها وتأدیه تعهدات واحد تجاری، تحصیل شرکت‌های دیگر توسط واحد تجاری و سرمایه‌گذاری مجدد در پروژه های سرمایه‌ای واحد تجاری داشته باشد. اگر جریان‌های نقد آزاد برای تحصیل شرکت‌های دیگر یا سرمایه‌گذاری مجدد در پروژه های سرمایه‌ای به طور مؤثری سرمایه‌گذاری گردد می‌تواند جریان‌های نقدی مازادی برای واحدهای تجاری ایجاد نماید. (اسوالد و یانگ، ۲۰۰۸)

۲-۲-۶ نسبت­های جریان نقد آزاد

۲-۲-۶-۱ جریان نقد آزاد هر سهم^[۲۷]

فن آوری های اطلاعات و ارتباطات توانایی گردآوری، سازمان دهی، ذخیره سازی و بازتاب اطلاعات در قالب صوت، تصویر، متن های نوشتاری و عددی را دارا هستند. این فن آوری ها می‌توانند در ایجاد محیط های جدید یادگیری و برقرای ارتباط های تعاملی، و همچنین به کارگیری الگوهای آموزشی مجازی نقش مهمی ایفا کنند(بدریان، هنرپرور، ناصری آذر۱۳۸۹، ص ۱۰۳).

هنرپرور و بدریان(۲۰۰۸) معتقدند که در برنامه درسی شیمی مبتنی بر فن آوری اطلاعات و ارتباطات، می توان جهت تسهیل و تسریع فرایند یاددهی و یادگیری ، از ابزارهای چند رسانه ای تعاملی و نیز محیط های مجازی مبتنی بر شبکه استفاده کرد . محیط های مجازی می‌توانند دارای بخش های مختلفی از جمله تالار گفتمان برخط^[۱۱]، کتابخانه الکترونیکی، فعالیت های فوق برنامه مبتنی بر فعالیت های پژوهشی و کاوشگری، نرم افزارهای شبیه سازی مولکولی، ارزشیابی مستمر و پایانی، بانک سؤالات تشریحی و چند گزینه ای و نیز آزمایشگاه مجازی بوده و نقصان های موجود در سامانه آموزشی مدارس را بر طرف نماید.

در این فصل پس از بیان مسأله و ضرورت پژوهش، اهداف پژوهش آورده شده است، سپس به بیان فرضیات پرداخته شده و در آخر نیز قلمرو پژوهش و تعاریف متغیرهای پژوهش ذکر شده است.

۲-۲- مبانی نظری

۲-۲- ۱- تعریف یادگیری

تعاریف متعددی از یادگیری ارائه شده است از جمله گانیه^[۱۲] یادگیری را چنین تعریف می‌کند: یادگیری تغییری است که در توانایی انسان ایجاد می شود و برای مدتی باقی می ماند و نمی توان آن را به سادگی به فرایند های رشد و نمو نسبت داد(سیف، ۱۳۷۰، ص۴۸).

شعبانی (۱۳۸۴، ص ۱۱) جامع ترین تعریف ارائه شده از یادگیری را تعریف هیلگارد^[۱۳] و مارکوئیز^[۱۴] می‌داند. این دو روانشناس یادگیری را بدین گونه تعریف کرده‌اند: « یادگیری عبارت است از فرایند تغییرات نسبتاً پایدار در رفتار بالقوه ی فرد بر اثر تجربه ».

۲-۲-۲- ویژگی های تعریف یادگیری

این تعریف که معروف ترین تعریف یادگیری است شامل ویزگی های اساسی ‌می‌باشد که عبارتند از : فرایند، تغییر، نسبتاً پایدار، بالقوه و تجربه. برای درک بهتر به اختصار به تحلیل هریک از این مفاهیم می­پردازیم.

1. 1. مفهوم فرایند. یکی از مشخصات بارز فرایند، حرکت و پویایی آن است که بر اثر تعامل دائم اجزاء و متغیرهای موجود در آن صورت می‌گیرد و آغاز و پایانی ندارد. یادگیری نیز یک فرایند است؛ چون بر اثر تعامل دائم فرد با محیط، همیشه و در همه جا به طور پیوسته و مستمرصورت می‌گیرد.

1. 1. مفهوم تغییر. یادگیری نوعی تغییر است که در فرایند تجربه اتفاق می افتد، اما نه هر تغییری؛ تغییری که ‌به‌تدریج‌ حاصل شود و نسبتاً ثابت و پایدار باشد. ‌بنابرین‏ تغییرات ناشی از رشد و بلوغ و تغییرات ایجاد شده بر اثر عوامل مکانیکی و شیمیایی، یادگیری نیست.

1. 1. مفهوم نسبتاً پایدار. یادگیری در بر گیرنده‌‌‌‌‌‌ی تغییرات نسبتاً دائم است، و رفتار موردی، لحظه ای و تصادفی به هیچ وجه یادگیری نامیده نمی شود.

1. 1. مفهوم رفتار بالقوه. کاربرد عبارت « رفتار بالقوه » دلیل بر تفاوت بین مفهوم یادگیری و عملکرد است. یادگیری تغییراتی است که در ساخت ذهنی فرد ایجاد می شود و در حال حاضر، قابل اندازه گیری نیست. مقداری از تغییرات حاصل از یادگیری ممکن است به علت مساعد بودن شرایط، به رفتار بالفعل تبدیل شود که در اصطلاح به آن « عملکرد » می‌گویند.

1. مفهوم تجربه. کاربرد کلمه­ تجربه در تعریف فوق حاکی از این است که تنها آن دسته از تغییرات رفتار را می توان یادگیری نامید که محصول تجربه، یعنی تاثیر متقابل فرد و محیط در یکدیگر باشد(شعبانی، ۱۳۸۴، ص ۱۲) .

۲-۲-۳- نقش حافظه در یادگیری و یادداری

برای ایجاد یادگیری عمیق و همه جانبه در یادگیرندگان باید به همه ی عوامل و مؤلفه های این فرآینـد توجـه کافی مبذول گـردد. معمـولاً در امر آموزش و یادگیری از سه عامل اساسی یادگیرنده، یاددهنده، و شرایط و امکانات و موقعیت هـا، نام بـرده می شود. حافظه، ثبت نسبتاً پایداری است که زیربنای یادگیری است، روانشناسان شناختی، حافظه را محل پردازش اطلاعات می دانند، آن ها معتقدند که عوامل مختلفی بـر نحوه پـردازش اطلاعات حکم فرماست و این عوامل آن قدر اهمیت دارند که تأثیرشان بیشتر از محرک های خام بیرونی است. اولین مرحله آن رمزگردانی است، هر ماده اطلاعاتی که در خارج از حافظه است واجد ویژگی هایی است که شامل خصوصیات فیزیکی (مانند شکل و رنگ) و یا ویژگی‌های معنایی(مانند صفات و مفاهیم) می‌باشد. دومین مرحله حافظه، ذخیره سازی یا اندوزش است. در این مرحله اطلاعاتی که رمزگذاری شده باید با توجه به زمان نگهداری شود کـه این زمان می‌تواند بسیار کوتاه و چند ثانیه یا تمام سالهـای زندگی فرد باشد. از جمله عوامل مؤثر در چگونگی ذخیره سازی و نگهداری اطلاعات، فاصله ی بین مرحله اول و سوم حافظه است. یعنی هرچه فاصله زمانی بیشتر باشد، امکان استفاده از اطلاعات ذخیره شده کمتر خواهد بـود. عامل مؤثر دیگرحوادثی است که طی این مدت رخ می‌دهد، یعنی اطلاعات جدیدی وارد حافظه شده و بـه عنوان اطلاعات گمراه کننده مانعی برای یادآوری اطلاعات قبلی می‌شوند. مرحله سوم حافظه، بازیابی است. یعنی اطلاعاتی که رمزگردانی و ذخیره شده بایستی به خاطر آورده شود، با توجه به انواع اطلاعات و انواع حافظه، بازیابی ها مختلف هستند: گاهی بازیابی آشکار و گاهی بازیابی ناآشکار.

در بازیابی آشکار فرد از به خاطر آوردن اطلاعات کاملاً آگاه بوده و تلاش زیادی دارد که اطلاعات ذخیره شده را فرا بخواند ولی در بازیابی ناآشکار فرد بدون اراده و تلاش اطلاعات ذخیره شده را به خاطر می آورد. یکی از عوامل مؤثر بر بازیابی « اثر بافت » نام دارد. یعنی بازیابی وقتی موفقیت بیشتری دارد که بافت زمان رمزگردانی با بافت زمان بازیابی یکسان باشد. مهمترین دلیل قدرت به خاطر آوری بهتر «اثر بافت» است. عامل دیگری که بر قدرت بازیابی تأثیر دارد، «اثر خلق» است. یعنی هر فردی در زمان رمزگردانی ویژگی های عاطفی خاصی دارد که هرچه این ویژگی ها در زمان رمزگردانی و بازیابی مشابهت بیشتری داشته باشند، امکان بازیابی بهتری وجود دارد. یکی از مهم ترین یافته ها این است که فعالترین ناحیه مغز در رمزگردانی در ‌نیم‌کره چپ و در بازیابی در ‌نیم‌کره راست است. یادگیری عبارت است از فرایند ایجاد تغییرات نسبتاً پایدار در رفتار فرد که بر اثر تجربه پدید آید. در فرایند یادسپاری بخشی از اطلاعات وارد شده به حافظه کوتاه مدت با اطلاعات یادگرفته شـده قبلی ارتباط برقرار کرده و به حافظه بلند مدت انتقال می‌یابند، این اطلاعات به صورت مواد سازمان یافته ای در می‌آیند که برای مدت طولانی در آنجا باقی می مانند و در صورت لزوم به حافظه کوتاه مدت بازگشت داده می‌شوند و شخص ‌بر اساس آن ها پاسخ می‌دهد (سیف، ۱۳۷۹، به نقل از: لاکدشتی؛ یوسفی؛ خطیری،۱۳۹۰، ص۷).

در این فصل، روش‌شناسی تحقیق حاضر تشریح و تبیین خواهد شد و در زیر به آن‌ ها اشاره شده است:

۳-۲- نوع­شناسی پژوهش

پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر نحوه گردآوری اطلاعات، تحقیقی – توصیفی از نوع همبستگی است. هدف از تحقیقات کاربردی، توسعه دانش کاربردی در یک زمینه خاص است. به عبارت دیگر، تحقیقات کاربردی به سمت کاربرد علمی دانش هدایت می‌شود. تحقیقات توصیفی شامل مجموعه روش‌هایی است که هدف آن ها توصیف شرایط یا پدیده‌های مورد بررسی است. اجرای تحقیق توصیفی می‌تواند صرفاً برای شناخت بیشتر شرایط موجود یا یاری دادن به فرایند تصمیم‌گیری باشد. تحقیق توصیفی را می‌توان به تحقیق پیمایشی، تحقیق همبستگی، اقدام پژوهشی، بررسی موردی و تحقیق پس رویدادی تقسیم کرد.

بر این ­اساس، هدف تحقیق حاضر، پاسخ ‌به این مسئله است که مستند به مرور ادبیات موضوعی مربوط، ارزیابی عملکرد مالی و رتبه بندی شرکت های بیمه حاضر در بورس چگونه باید انجام گیرد. پس نوع و روش انجام تحقیق بر اساس هدف، کاربردی و بر اساس ماهیت، توصیفی است. از طرف دیگر این تحقیق دارای ماهیت می‌دانی ‌می‌باشد؛ بدین معنا که بخش عمده­ای از اطلاعات از طریق مصاحبه و تکمیل پرسشنامه توسط کارشناسان و خبرگان بیمه ای گردآوری شده است. تحقیق حاضر به بررسی پدیده ­های مستند و تکراری در محیط و شرایطی جدید در یک مقطع زمانی می ­پردازد. در این پژوهش برای پاسخ به سؤالات از روش­های غیرآماری(تحقیق در عملیات) استفاده شده است. همچنین جمع ­آوری داده ­های این پژوهش به صورت کتابخانه ­ای و می‌دانی انجام شده است.

۳-۳- انتخاب خبره

جامعه آماری شامل گروهی از افراد است که یک یا چند صفت مشترک دارند. همچنین برخی از ویژگی­های اصلی برای انتخاب خبرگان بدین شرح است: با مسئله مورد بحث درگیر باشند، اطلاعات مداوم از مسئله را برای همکاری داشته باشند، دارای انگیزه برای شرکت در این فرایند باشند و احساس کنند اطلاعات حاصل از یک توافق گروهی برای خود آن ها نیز ارزشمند خواهد بود. اصل اساسی در تکنیکAHP خبره و کارشناس بودن جامعه آماری است.

با توجه ‌به این که در این پژوهش، هدف، تعیین عوامل مدل ارزیابی عملکرد مالی و رتبه بندی شرکت های بیمه حاضر در بورس است، با بهره گرفتن از نظرات کارشناسان و خبرگان و اجرای روش های نظام‌مند دلفی و AHP ، جهت شناسایی و رتبه ­بندی عوامل مؤثر بر ارزیابی عملکرد مالی شرکت های بیمه اقدام می‌گردد. لذا جامعه هدف در دسترس این پژوهش، مدیران ارشد، مدیران ستادی و کارشناسان فعالی هستند که در واحدها و بخش­های مختلف صنعت بیمه فعالیت داشته اند.در این تعداد ۱۵ نفر از فعالان بیمه به عنوان نمونه آماری این پژوهش شناسایی شدند تا در خصوص انتخاب عوامل مؤثر و اولویت­ بندی آن ها نظر داده و در تهیه گزارشات مورد نیاز همکاری نمایند. همچنین پس شرکت های بیمه حاضر در بورس اوراق بهادار تهران که شامل: آسیا، البرز، پارسیان، دانا و ملت مورد مطالعه می‌باشند.

۳-۴- ابزار جمع‌ آوری اطلاعات

ابزارهای گوناگونی برای به دست آوردن داده ها مانند: مشاهده، مصاحبه، پرسشنامه و مدارک و اسناد وجود دارد. هر یک از این ابزار معایب و مزایایی دارند که هنگام استفاده از آن ها باید مورد توجه قرار گیرند تا اعتبار پژوهش دچار خدشه نشود و از طرفی نقاط قوت ابزار تقویت گردد(خاکی ،۱۳۸۷، ۱۵۹). در این تحقیق به روش های زیر اطلاعات جمع‌ آوری گردیده است:

۱- مطالعات کتابخانه ای: در این قسمت جهت گرد آوری اطلاعات در زمینه مبانی نظری و ادبیات تحقیق، از منابع کتابخانه‌ای، مقالات،کتاب‌های مورد نیاز و نیز از شبکه جهانی اطلاعات استفاده شده است .

۲-تحقیقات می‌دانی : در این قسمت به منظور جمع‌ آوری داده ها و اطلاعات برای تجزیه و تحلیل، از پرسشنامه استاندارد استفاده شده است. پرسشنامه یکی از ابزار رایج تحقیق و روشی مستقیم برای کسب داده های تحقیق است. پرسشنامه مجموعه ای از سوالات (عبارات یا گویه ها) است که پاسخ دهنده با ملاحظه آن ها پاسخ را ارائه می‌دهد. این پاسخ، داده مورد نیاز پژوهشگر را تشکیل می‌دهد. سئوالات پرسشنامه را نوعی محرک – پاسخ می توان محسوب کرد .از طریق پرسشنامه می توان دانش ، علایق ، نگرش ها و عقاید فرد را در ارتباط با موضوعی خاص مورد ارزیابی قرار دارد(مقیمی، ۱۳۸۰، ۲۹). در این تحقیق از دو پرسشنامه استفاده شده است.

در پرسشنامه اول میزان مربوط بودن هر عامل با موضوع، بر اساس طیف ۱ تا ۱۰ تعیین شد. ۱ به معنی ارتباط بسیار ناچیز عامل مورد نظر با موضوع و ۱۰ به مفهوم ارتباط بسیار بالا و سایر اعداد نیز بین این دو وضعیت­اند. ضمناً جداولی مجزا برای شناسایی سایر عوامل هر دسته که ممکن است به عنوان عوامل مؤثر بر عملکرد مالی شرکت های بیمه تلقی شوند اما در این چهارچوب به آن ها اشاره نشده است، در نظر گرفته شده است. جدول ۳-۱ به عنوان نمونه ­ای از جداول پرسشنامه این مرحله در زیر ارائه شده است.

جدول (۳-۱) نمونه جدول پرسشنامه (شماره یک)

ردیف

شاخص

سنجش در خصوص هر شاخص

۱۰

۹

۸

۷

۶

۵

۴

۳

۲

۱

۱

معیارهای مبتنی بر حسابداری

موافقت با لحاظ شدن عامل

۲

معیارهای مبتنی بر بازار بورس

موافقت با لحاظ شدن عامل

۳

معیارهای مبتنی بر فعالیت بیمه گری

موافقت با لحاظ شدن عامل

پرسشنامه دوم پرسشنامه استاندارد مقایسات زوجی بر اساس مدل تحلیل سلسله مراتبی داده می‌باشد. نمونه این پرسشنامه در جدول (۳-۲) نشان داده شده است، اگر اهمیت عامل سمت راست بیشتر از عاملی است که در سمت چپ جدول قرار دارد، بر اساس سطح اهمیت آن عامل، در سمت راست جدول علامت بزنند. به همین ترتیب اگر اهمیت عاملی در مقایسه با عامل سمت چپ جدول کمتر است، در سمت چپ جدول علامت بزنند.

جدول (۳-۲) نمونه پرسشنامه مقایسات زوجی (شماره دو)

مؤلفه‌‌

مؤلفه‌

معیارهای مبتنی بر بازار بورس

×

معیارهای مبتنی بر حسابداری

۳-۵- روایی و پایایی پرسشنامه

مقصود از «روایی» آن است که وسیله اندازه گیری، بتواند خصیصه و ویژگی مورد نظر را اندازه بگیرد .اهمیت روایی از آن جهت است که اندازه گیری های نامناسب و ناکافی می‌تواند هر تحقیق علمی را بی ارزش و ناروا سازد (خاکی ،۱۳۸۷، ۲۸۸). در این تحقیق برای جمع‌ آوری داده ها از پرسشنامه استفاده شده است که روایی و پایایی آن مورد بررسی قرار گرفته است.

در واقع تفاوت مدیر اثربخش و نا موفق در ارتباطات آن ها تجلی می‌یابد . مدیران اثر بخش با هوش هیجانی بالای خود در ارتباطات بسیار موفق تر از دیگر مدیران عمل می نمایند و این امر را به خوبی به اثبات می رسانند که مدیری که هوش عقلی IQ بالایی دارد ، نمی تواند تنها با اتکا بر هوش عقلی خود رهبری نماید ، بلکه مدیری اثر بخش است که شنونده و سخنگوی خوبی باشد ، ارتباطات پایدار و مثبت با دیگران برقرار نماید احساسات خود و دیگران را به خوبی درک نماید و در ارتباطات خود به خوبی عکس العمل نشان دهد . ( گلمن۲۰۰۱ ،به نقل از آقا جانی پور، ۱۳۸۶)

آیاهوش هیجانی را می توان رشد و توسعه داد؟

هوش هیجانی به وسیله بهبود مهارت های هیجانی قابل رشد و توسعه است .بررسی نشان می‌دهد کودکان یا حتی نوه ها می‌توانند ویژگی های هیجانی خاص را از والدین به ارث ببرند. به عبارتی هوش هیجانی ارثی است .البته این نظریه کاملا صحیح نمی باشدچون میزان سطح هوش هیجانی در هنگام تولد ثابت نیست و هیچ گونه ژنی که بتواند هوش هیجانی را منتقل نمایند کشف نشده است .هوش هیجانی مفهومی قابل یادگیری است. ‌در مورد هوش هیجانی خبر های خوشایندی وجود دارد بر خلاف بهره هوشی(IQ) که در طول زندگی سطح آن تقریبا ثابت و ایستا بوده ،هوش هیجانی قابل توسعه و رشد است.(آقایار و شریفی ،۱۳۸۵،۵۱-۵۰ )

ده توصیه برای بهبود هوش هیجانی:

۱-مسئولیت عواطف و کامیابی ها را بپذیریم.

۲-به جای بر چسب زدن به رفتار و انگیزه های دیگران ،احساسات خودتان را باز نگری کنید.

۳-مهارت های مؤثر سازش جویانه را برای حالت خاص روانی توسعه دهید.یاد بگیرید آرامش خود را حفظ کنید وقتی هیجان زده هستید و برعکس پر تلاش و پر تحرک باشید وقتی احساس خمودگی و ضعف می کنید .

۴-به دنبال کسب پیروزی باشید از شرایط منفی درس زندگی بیاموزید.به دنبال زندگی شاد باشید.

۵-با خودتان صادق باشیداحساسات منفی تان را بپذیرید و به دنبال یافتن منشا آن باشید ،به دنبال راه حل هایی باشید تا به طور جدی بتوانید مشکلات را حل کنید.

۶-به احساسات دیگران احترام بگذارید و به آنان نشان دهید برایشان احترام قائلید.

۷-از افرادی که به احساسات شما احترام نمی گذارند یا قبولتان ندارند دوری کنید.

۸-دو برابر آنچه حرف می زنید گوش کنید .

۹-به ارتباطات غیر کلامی اهمیت دهید ،وقتی با دیگران ارتباط برقرار می کنید به چهره اش نگاه کنید ،به لحن صدایش توجه کنید ،علایم تن گفتاری (حرکات بدن) را به ذهن بسپارید و آن ها را مد نظر قرار دهید.

۱۰-بدانید بهبود هوش هیجانی به زمان نیاز دارد .صبر و حوصله کنید .عجله نکنید. .(همان منبع، ۵۲-۵۳)

ب-بخش دوم :خودکارآمدی

مفهوم خود :

یکی از موضوعات مهمی روان شناسی خود می‌باشد که نقش مهمی در رشد شخصیت فرد دارد . نظریه پردازان هر یک نظرات مختلفی ‌در مورد خود مطرح نموده اند که به بعضی از این نظریه ها اشاره می‌کنیم .

نظریه پردازانی همچون مید ^[۵۰] (۱۹۳۴) و کولی ^[۵۱] (۱۹۲۰) معتقدند که مفهوم خود افراد تحت تاثیر دیدگاهی است که دیگران ‌در مورد آن ها دارند و در این رابطه کولی اصطلاح خود در آینه ^[۵۲] را برای این موضوع به کار برده است . مورفی (۱۹۴۷) خود را به منزله فردیت می‌داند آن گونه که توسط فرد شناخته شده است .ویلیام جیمز مفهوم خود را به دو بخش تقسیم ‌کرده‌است : خود مفعولی مجموعه چیزهایی است که شخص می‌تواند آن را متعلق به خود بداند و شامل توانائیها ، خصوصیات اجتماعی و شخصی و متعلقات مادی است. خود فاعلی ، دائما تجارب حاصل از ارتباط با مردم ، اشیاء و وقایع را به نحوی کاملاً سازمان یافته، تفسیر می‌کند. جرسیلد ^[۵۳] (۱۹۶۰) خود رامجموعه ای از افکار و عواطف که باعث آگاهی فرد از موجودیت خود می شود، تعریف می‌کند ( رفیعیان ، ۱۳۷۹)

در واقع خود را شامل تمام ادراکات ، عواطف ، ارزش ها و طرز تفکر فرد می‌داند.خود از نظر فروید منطقی ، عقلانی ، در مقابل تنش مقاوم و قوه اجرایی شخصیت است همچنین خود بیانگر رشد ادراکی و مهارت‌های شناختی و توانایی درک بیشتر در شرایط پیچیده تر است . برای مثال فرد می‌تواند ‌در مورد آینده و آنچه در طولانی مدت بهترین است، بیندشد . (پروین ۱۹۸۹^[۵۴] ، ترجمه جوادی و کدیور، ۱۳۷۴ )

مفهوم خویشتن مهمترین مفهوم در نظریه راجرز است . از نظر راجرز هر فرد رویداد ها و تجارب پیرامون خود را دریافت می‌کند به آن ها معنا می بخشد که این مجموعه ادراکی و معنایی ، میدان پدیداریی فرد را تشکیل می‌دهد . قسمتی از این میدان به نام خود یا من ، خویشتن فرد را تشکیل می‌دهد . راجرز مفهوم خود پنداره را برای معرفی الگویی سازمان یافته از تجارب استفاده می‌کند . در نظریه راجرز خویشتن تغییر می‌کند ولی خصوصیات سازمان یافته و یکپارچه آن حفظ می شود و خویشتن هر فرد به منزله فرد کوچکی در درون فرد نیست که رفتار او را کنترل کند . مجموعه تجارب و ادراکات هر فرد (خویشتن ) در حوزه آگاهی فرد است به عبارتی خود پنداره هوشیار است( همان منبع)

به عقیده راجرز سازمان خود بر اثر تعامل فرد با محیط پیرامون خود و از طریق ارزشیابی فرد در تعامل خود با دیگران شکل می‌گیرد . کودک به تدریج رشد می‌کند مفاهیمی را درباره خود ، محیط و ارتباط خود با محیط به وجود می آورد و مجموعه ای از ارزش‌ها را تشکیل می‌دهد که یا خود تجربه ‌کرده‌است یا از دیگران یاد گرفته و بر اساس این نظام ارزشی ، تجاربی را که برای خود تعانی بخش و رشد دهنده می بیند با ارزش می‌داند . ولی تجارب منفی تهدید کننده خود را منفی ارزیابی می‌کند . ‌بنابرین‏ در این نظریه رشد خود پنداره بر اثر تعامل فرد و اطرافیان و ارزشیابی دیگران از فرد ، شکل می‌گیرد که از نظر راجرز علت این امر ، نیاز شدید فرد به توجه مثبت است ^[۵۵] و توجه مثبت غیر مشروط ^[۵۶] یکی از شرایط لازم برای تحول خود پنداره است ( فراهانی، ۱۳۷۸) .